ÇOCUKLARDA ATEŞLİ HAVALE

ÇOCUKLARDA ATEŞLİ HAVALE

ÇOCUKLARDA ATEŞLİ HAVALE

    Beyin hücrelerinin normal dışı bir aktivite göstermesi sonucu ortaya çıkan, vücuttaki istemsiz kasılmalara, tıp dilinde konvülsiyon, halk arasında da havale (nöbet) adı verilmektedir. Bu durum ateşin ani olarak yükselmesi ile olduğunda ateşli havale denilen bilinç kaybı, katılaşma ve istem dışı kasılmalar veya tam tersine çocuğun hareketsiz kalmasına yol açabilir. Ateşli havale genellikle 3 ay – 6 yaş arasındaki çocukların % 5‘inde görülür. Bunların yarısında bir kereden sonra havale görülmez, tekrarlamaz.  Ateşli havaleye ailevi yatkınlık söz konusudur.

    Tipik bir havale sırasında çocuk bilincini (şuurunu) kaybeder, kol ve bacakları kasılır. Birkaç saniye sonra, kol ve bacaklarla yüzde ritmik kasılmalar olmaya başlar. Bir süre sonra da bütün belirtiler kaybolur ve çocuk yarım saat kadar süren uykuya dalabilir.

    Ateşin yüksekliği ile havale geçirme arasında her zaman bir ilişki yoktur. Yani bazılarında çok yüksek ateşte havale olmazken, bazı bebeklerde daha düşük ateşle bile havaleye rastlanabilir. Eskiden, havale geçiren çocuklarda mutlaka beyin hasarı kalacağı düşünülürken, bunun doğru olmadığı artık anlaşıldı. Önemli olan havalenin kendisi değil, havaleye neden olan hastalıktır. Ateşin nedeni olan hastalık iyi tedavi edilmediği takdirde hasar kalabilir. Ateşli havale çoğu kez kısa sürdüğünden beyin hasarına ve gelişim geriliğine neden olmaz.

    On beş dakikadan kısa süren, gün içinde yinelemeyen havale için “basit ateşli havale” deyimi kullanılır. Tekrarlayan ve uzun süren havale nöbetleri “kompleks ateşli havale” olarak adlandırılır. Basit ateşli havaleler iyi huyludur ve  iz bırakmadan geçer. Epilepsiye (sara nöbetleri) dönüşme riski çok azdır, genellikle ilaç tedavisi gerekmez. Tekrarlayan basit ateşli havale geçiren çocuklarda epilepsi gelişme olasılığı %2'dir.

    Ateşli havale, enfeksiyonların, özellikle üst solunum yolu enfeksiyonu, orta kulak iltihabı, ishal sırasında ve genellikle hastalığın ilk günlerinde ortaya çıkar.
Kompleks ateşli nöbetler 15 dakikadan uzun sürer, aynı gün içinde tekrarlar , vücudun bir tarafında daha fazla kasılma olur. Bu çocuklarda ileride sara hastalığı görülme sıklığı artarak %9‘u bulur. Bu tip kompleks nöbetlerde devamlı ilaç kullanılması gerekebilir.  



* Ateşli Havale geçiren çocuğa beyin filmi çekilmesi gerekir mi ?

Basit ateşli nöbetlerde, EEG ve beyin tomografisi veya  MR (EMAR) çekilmesine gerek yoktur.

* Ateşli Havale Tekrarlar mı?

-Bir kere ateşli nöbet geçiren çocukta %25-50 oranında nöbetin tekrarlama riski vardır.
-Küçük yaşta başlayan nöbetlerde tekrar riski daha yüksektir.
-Ailede nöbet geçiren kişi varsa tekrar riski %50 artar.
-Nöbetlerin %50’si ilk 6 ay içinde tekrarlar.
-Bir nöbet ne kadar tekrarlarsa tekrarlama riski de o kadar artar.
-Ateşli havale uzun sürerse (15 dk'dan fazla) beyin hasarı ve epilepsi riski artar.

Aile Olarak Neleri Bilmeliyiz?

Ateşli havaleler, ateşli durumlarda görüldüğü için, ateşin fark edilmesi ve uygun şekilde düşürülmesi hastayı rahatlatacaktır. Aileler:
1 Vücut ısısını ölçmeyi,
2 Ateşi düşürmeyi,
3 Nöbet sırasında yapılacakları bilmelidir.

VÜCUT ISISINI ÖLÇME
 Rakam gösteren bir dijital derece evde bulunmalıdır.
1. Derece ile ısı ölçümü, koltuk altından, küçük çocuklarda makattan yapılabilir. Koltuk altı, ateş ölçümünden önce iyice kurulanmalıdır. Bölgenin ıslak/terli olması yanlışlıkla ısının düşük ölçülmesine neden olur.
2. İdeal bir ısı ölçümü için 3 dakika beklenmelidir.

NORMAL VÜCUT ISISI
KOLTUK ALTI : 36- 36.5 C
MAKAT : 37- 37.5 C
Koltukaltından ölçülen ısı 37 C , makattan ölçülen ısı 38 C veya üzerinde ise; çocuğunuzun ateşi var demektir.



* Çocuğunuz havale geçirirken ne yapmalısınız?

    -Çocuğunuz gözlerini bir noktaya dikip sizinle iletişimini kaybeder, ağzı köpürür, vücudunda kasılmalar meydana gelirse ilk yapılacak şey paniğe kapılmamaktır.
    -Çocuğu güvende tutmak yapabileceğiniz en önemli yardımdır. Öncelikle sakin olun ve etraftaki diğer insanları da sakinleştirmeye çalışın.
    -Onu hemen bir yere yatırın, ayıltmaya çalışmayın, sağa sola koşup yalnız bırakmayın, yanında durun. Çocuğu yavaşça bir yana doğru yatırarak kusmuğun nefes borusunu tıkamasını önleyin, böylece nefes yolları açık kalacaktır.
    -Havale nöbeti anne ve babalar için korkutucu olabilir. Ancak bilmeniz gereken en önemli şey, havalenin çoğunlukla birkaç dakika sonra kendiliğinden geçeceğidir.
    -Eğer bebeğin ateşi yüksekse, çocuğun giysilerini çıkartmak, özellikle koltuk altlarına ve kasıklarına olmak üzere tüm vücudu ıslatılmış bezlerle silmek yararlıdır. Soğuk su damarlarda büzülmeye yol açarak ateşin düşmesini engeller. Bu nedenle ılık su ile vücudu silme veya banyo yapılmalıdır.
    -Havale geçiren bebekte ateşi düşürmek için kolonya, ispirto gibi alkollü maddeler kesinlikle kullanılmaz. Ayrıca ateş düşürmek için su dolu küvete sokmak da tehlikeli olabilir.
    -Çocuğun nöbet sırasında hareketlerine engel olmaya çalışmayın.
    -Nöbetin ne kadar sürdüğüne dikkat edin
    -Çocuk havale geçirirken genellikle bilincini kaybeder, yere düşer. Bu nedenle etrafa çarpıp zarar görmemesi için çocuğun etrafında kesici, sivri köşeli eşyalar varsa onları uzaklaştırın
    -Başının altına yastık, havlu yada çarşaf gibi yumuşak birşey yerleştirebilirsiniz
    -Nefes alması güçleşirse, alt çenesini hareket ettirmeye çalışarak nefes almasına yardımcı olun. Çoğu insan, havale geçiren kişinin dilini ısıracağını ya da yutacağını ve nefes yolunun kapanacağını düşünür.     -Dil ısırma olursa da genelde  çok önemli değildir. Bunu önlemek için ağzına parmak ya da kaşık gibi sert cisimleri sokmak tehlikeli olabilir. Eğer ağzı kendiliğinden açılmış ise bükülmüş bir kumaşı araya hafifçe sokabilirsiniz. Bu uygulamada amaç solunum yollarının açık olmasını sağlamaktır.
    -Yapay (suni)  solunum yaptırmaya çalışmayın, hastanın solunumunun  geri dönmemesi çok nadir bir durumdur. Genellikle havale bir kaç dakika içinde kendiliğinden duracaktır. Sabırla 2-5 dakika bekleyin (bu bekleyiş insana saatler geçiyor hissini verebilir).
    -Havale 5 dakikada durmazsa çocuk dizler karına çekilmiş durumda ve yan olarak yatarken, derece koyar gibi makattan rektal diazem (daha önce doktorunuzun belirlediği dozda) uygulanabilir. Bu ilaç nadir de olsa solunum durmasına yol açabileceğinden ilk yardım uygulamayı öğrenmeniz gerekmektedir.
    -Çocuğun solunumu durmuşsa suni solunum yapılmalıdır.
    -Eğer havale 3-5 dakikada durmuyorsa 112’ye haber vererek acil servisi olan en yakın hastaneye götürün.

* Çocuğun ateşi varsa ne yapılmalıdır?

    -Öncelikle çocuğun üzerinde örtü varsa kaldırın, kalın giysilerini çıkarın.
    -Ateşi 37.5 derecenin üzerindeyse doktorunuzun önerdiği miktarda parasetamol veya ibuprofen içeren şurup içirin.
    -Bulantı, kusma nedeniyle şurup içemiyorsa fitil de kullanabilirsiniz.
    -Ateş düşerken terleme ile sıvı kaybı meydana geldiğinden su vermeyi ihmal etmeyin.
    -Islak iç çamaşırlarını değiştirin.
    -Koltuk altı ateş 39.5 derecenin üzerindeyse anlatılanlara ek olarak çocuğunuzu tamamen soyun, ıslak bir bezle alın, boyun, koltuk altları, bacak araları ve büklüm yerlerini sık sık silin. Bunu yaparken soğuk su, kolonya, sirke değil sadece ılık su kullanın. Yarım saat içinde ateş düşmezse en yakın sağlık kuruluşuna başvurun. Doktorunuz ateşin nedenine yönelik tedavi (antibiyotik vb) konusunda karar verecektir.

Uz. Dr. Ünal Paltacı, Özel Doğu Akdeniz Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Defne-Hatay